Dünden Bugüne Troleybus..Kim İcat etti ? Nasıl Çalışır? Ülkemizdeki ve Dünya’da Kullanımı


Trolleybüs Nedir ?

Troleybüs,Trolley-büs elektrik kablosuyla çalışan otobüsler yada orijinal adıyla Trolley Coach..Bu taşıtlar,taşıtın üst kısmında bulunan iki tane kablo çubuklarıyla birlikte kendisine hazırlanan yolların üstüne döşenmiş kablo hatlarını kullanarak çalışmaktadır.Bu taşıtların üzerinde iki tane kablo çubuğu olmasının sebebi,eğer siz herhangi bir cihazı elektrikle çalıştırmak istiyorsanız devreyi tamamlamanız gerekmektedir.Trolleybüslerde lastikler yalıtım sağladığından hat tamamlanmıyor ve bunun içinde ikinci bir çubuğu kullanmak gerekiyor.Bu araçların metrolardan yada tramwaylardan farkını düşündüğümüz zaman ; metro ve tramwayda pantoğraf denilen taşıtın üstündeki elektrik kablosuyla sadece bir noktadan temas etmektedir.Ancak troleybüslerde durum farklıdır.Bu iki noktada gerçekleşmektedir.Bir diğer fark ise eğer elektrik kaynağı kesilirse metro ve tramwaylar yolda kalır ama troleybüsler (tamamı olmasa da çoğu) bataryaya sahiptir.Bu sayede herhangi bir kablo çubuklarından birinin hattan ayrılması veya kaynak kesintisi olduğunda yollarında bir süre daha devam edebilme kabiliyetine sahiptir.

Trolleybüs’ün Atası,ELECTROMOTE NediFirst_Trolleybuss_of_Siemens_in_Berlin_1882r ?

Bu yazımda Toleybüslerin tarihçesine ve bir bakıma atası nedir ona değinmek istiyorum.Sağda gördüğünüz taşıtın adı ELECTROMOTE’dur.Bu icadın sahibi ünlü mucit Werner von Siemens adındaki mucittir.Soyadı tanıdık gelmelidir ki SİEMENS şirketinin kurucusudur.29 Nisan 1882’den 13 Haziran 1982’ye kadar bu taşıtı Berlin’de kullanmıştır.

Bu aracı tasarlarken daha doğrusu oluştururken 4 tekerlekli bir at arabası kasası kullandı ve buna 2 tane 2,2 kW’lik elektrik motoru ekledi.Bu motorların kasnağına zincir ekleyerek arka tekerleklere  bağladı.Böylelikle basit bir güç tahrik sistemi kurmuş oldu.Taşıtta kullanılan motorlar doğru akımdan aldığı 500 V gerilim altında çalışmaktaydı.Taşıtın elektrik kaynağı olan yol üzerindeki kablolara bağlantısını sağlayan aparatı ise esnek bir kabloya bağlı olan 8 küçük tekerleğe iletişim sepeti adını verdiği bir sistem ile sağladı.Bu 8 tekerlekten 4’ü sağ,4’ü de solda kalarak elektrik kablosundan çıkmayı engelliyor ve basitçe bir denge unsuru olarak sağlıyordu.

Günümüz teknolojisi ile çok basit bir yapıya sahip olan o araç bugünün metrolarının,tramwaylarının gelişmesine zemin hazırlamıştır.Yapıldığı günün şartlarına bakıldığındKKKKa çok önemli bir icattır ve Werner von Siemens namı değer SİEMENS firmasının isminin duyulmasında önemli bir payı vardır.Tabi o devrin ilerleyen dönemlerinde BENZ’in de böyle bir sistem yapma girişimleri olmuştur ama bu işin atası olarak Siemens’i sayıyoruz.

Trolleybüs’ün Avantajları Nelerdir?

  1. Trolleybüsler,metro yada tramwaylara göre esnek hareket etme yeteneği kazandırır.Metroları düşünürsek,onlar sadece rayın üstünde hareket eder.Ama trolleybüslerin çubukları belli derece ve uzunluğa sahip olduğu için hareketli olmasından da ötürü acil durumlarda farklı yönlerde konum değiştirme fırsatı vermektedir.
  2. Tramwaylara ve Metrolara göre kurulumu daha basittir.Ray ve kablo döşemeye gerek yoktur.Sadece yolların üzerine kablo döşersiniz ve yolunuz düzgün ise hareket etmeniz için uygun şartlar hazır demektir.Tabiki bu uygun şartlar iyi bir asfalt kullanımı gerektirdiğinden avantaj olarak sayılan bu maddeyi ben pekte fazla avantaj görmüyorum.
  3. Elektrikler kesilse de,kaynaklardan elektrik gelmese de Trolleybüsler kendisinde sahip olduğu batarya ile yoluna belli süre devam edebilmektedir.Metro ve tramwaylar ise yeniden güç gelene kadar yolda kalır.
  4. Mühendislik açısından benim en çok önemsediğim ise TORK üstünlüğüdür.Elektrik motorlar,içten yanmalı motorlara göre daha fazla tork sağlar ki bu sayede toplu taşıma da kullanılan bu taşıtlar bizimde hayatımda çokça kullandığımız dizel yakıt ile çalışan otobüslere göre daha ataktır.Bu  avantajı metro ve tramwaylara göre yapmadığımıza dikkat edelim.Çünkü onlarda elektrik motoruna sahiptir.
  5. Yine dizel motora göre daha çok enerji verimliliğine sahip olduğunu söylememiz gerekmektedir.Bunu ilerleyen yazılarımızda açıklamaya çalışacağım.
  6. Trolleybüsler ÇEVRECİ’dir.Yenilenebilir enerji kaynağı olarak kategorilendirilen ELEKTRİK kullanmaktadır.Bu sebeple içten yanmalı taşıtlara göre çok daha dünyamıza yararlıdır.
  7. Trolleybüsler sessiz çalışır.Bunun da sebebi içten yanmalı motorlar özellikle Dizel motorların çalışma mantığı  ile ilgilidir.Dizel motorlar vuruntunun en uygun oranda gerçekleştirilmesi ile çalışmaktadır.Ayrıca sadece bu gürültüyü motora bağlamakta işin basitine kaçmak olur ki,titreşim kaynaklarının azlığı bile trolleybüsü daha avantajlı yapmaktadır.

968969_459386777487853_44367785_n

Trolleybüs’ün  Dezavantajları Nelerdir ?

  1. Şehrinizin planı troleybüslere uygun olmalıdır.Yollarınız daha geniş ve yol üzerindeki boşluk mesafesinin elektrik tellerinin kurulmasına uygun olması gerekmektedir.Bu yükseklik ağır vasıtaların kullanımı için gerekli olan AZAMİ YÜKSEKLİK sınırı kuralını sağlaması gerekmektedir.
  2. Şehrinizin estetiğini kabloların bozduğunu düşünebilirsiniz ki bazı şehirlerde sırf bu yüzden trolleybüs planın hayata geçirilemediği bile görülmüştür.
  3. Sürücüler yeterli kadar dikkatli değilse trolleybüslerin üzerindeki elektrik kablosuna bağlanan çubuklar düşebiliyor bunu da sürücü yolun ortasında durarak,aracın arkasındaki özel bir çubuk hareket sistemini kullanarak yeniden elektrik kablosuna bağlar ki bu işlemde bir süre alır.Bu da yolcular açısından avantajdır,süre kaybıdır.
  4. Araçların bakımının yanı sıra,tellerin bakımı da bir maliyet konusudur.
  5. Günümüzde trolleybüslerinde ar-ge leri yapılmaya devam edilse de mevcut sistemlerde trolleybüslerinde sollama kabiliyetleri yoktur.Bunu diğer belediye otobüslerine göre dezavantaj sayabiliriz.Ben mevcut sistemlerle dedim ama üzerinde çalışılan yeni OFF-WİRE teknolojisi şerit değişiminde farklı kabloları kullanmayı bizlere sağlayacaktır diye düşünüyorum.
  6. Maalesef Trolleybüsleri ülkemizde de kullanımını engelleyen bir faktörde EKONOMİK MALİYETİ’dir.Basit mantıkla birşeye talep ne kadar fazla olursa o ürünün değeri,yedek parçası,bakım-onarımı ve kalifiye teknik eleman bulma ihtiyacı o kadar kolay ve ucuz olacaktır.Bu noktada içten yanmalı motorlar günümüzde egemen olmaktadır.Trolleybüsler daha pahalı taşıtlardır.Herşeyin ekonomik olarak düşünüldüğü günümüzde bu da Trolleybüslerin yaygınlaşmasını etkileyen en önemli faktördür.1280px-Trådbuss_Landskrona

Dünyada Trolleybüs Kullanımı
Ancak kullanan ülkeler yok mu ? Tabiki var.Dünya üzerinde yaklaşık 43 ülke bu sistemi kullanmaya devam ediyor.Benim de belli süre ikamet etme fırsatı bulduğum bir Avrupa ülkesi şehrinde troleybüsler yaygın olarak kullanmaktaydı.Bunun sebebinin orada eğitim veren değerli hocamıza sorduğumuzda ; İçten yanmalı bir otobüs 250 bin £ ise,troleybüsler 400-500 bin £ dur.Ekonomik açıdan alışta zarar,bakım-onarımda zarar olmasına karşın bizler geleğimizi düşünüp temiz yakıt kulanıp elektrik tüketiyoruz ayrıca elektrik motoru çok sessiz ve gürültü kavramını ortadan kaldırıyor demişti.Tabi ki herkesin kendine göre haklı sebebleri var.Bunu da dipnot olarak paylaşmakta fayda var.Macarların İKARUS otobüs markaları vardır.Ülkemizde çokça kullanılmıştır,motorlarını rektefiye yapa yapa günümüze kadar kullandık,hala da şehir merkezlerinin dışlarında kalan alanlarda kullanımına devam edilmektedir.

Ikarus-trolleybus-Budapest1

Zamanında Kuzey Amerika’da,Kanada’nın Vancouver şehrinde trolleybüsler bir şehir simgesi haline gelmiştir.Aşağıdaki fotoğrafta sol tarafta kalan eski model bir trolleybüsü görebilirsiniz.Ama günümüzde pek yaygın değil.Dünya’da Bazı Avrupa’nın önemli şehirleri ,Rusya ve Rusya havasının estiği bizim soğuk ülkeler diye tabir ettiğimiz Polonya,Belarus,Macaristan,Estonya,Ukrayna vb.Hatta Asya kıtasında ÇİN’i de trolleybüsleri kullanan ülkelere dahil edebiliriz.Ancak aşağıda vereceğim şehirlerde trolleybüsler aktif olarak kullanılmaktadır;

Belgrad,Atina,Bükreş,Bratislava,Budapeşte,Kiev,Lyon,Minsk,Moskova,Riga,St,Petersburg,Sofia,Varna,Zurih,Talin,Pizen,Salzburg… gibi şehirler.

Van-3generations-jpg

İlginç bir bilgi vermek istiyorum,belki birgün bir bilgi yarışmasında soru olarak karşınıza çıkabilir ;
Dünyanin en uzun trolleybüs hattı KIRIM‘daymış.Bugün bağımsızlığı siyasi olarak tartışılan KIRIM‘dan bahsediyoruz.Yaklaşık olarak 54 mil uzunluğundaki bu rota (yaklaşık 87 kilometre) seyahat sırasında ödediğiniz ücret 1,5 $ civarındaymış.Neredeyse 90 kilometre yol gideceksiniz ve bu ücreti ödeyeceksiniz,hiçte fena sayılmaz gibi duruyor.Tabiki kullanılan taşıtların eski olduğunu ve hattı tamamlama sürelerinin 2 saati bulduğunu düşünürsek tercih edip etmemek kullanıcılara kalan bir durum.Biz yine de bilgimizi verelim eğer olurda yolunuz KIRIM,Simferopol’dan,Yalta’ya düşerse bu hatta görme imkanına sahip olabilirsiniz.Hemen aşağıda hatta çalışan bir trolleybüsü görebilirsiniz.

Trolley4

Bir küçük bilgi daha vereyim,Rusya’da bu troleybüsün çalışma mantığı yıllar öncesinden farklı taşıt tiplerinde de denenmiş.Örnek vermek gerekirse,kum kamyonlarında,cezaevi araçlarında,kamyonetlerde gibi..

1 5 10671363_692485180844677_1048813135678262949_n

Geçmişte ülkemizdeki Büyük Şehirlerde Trolleybüs Kullanımı

Ankara
1947 yılında, Türkiye’nin ilk Troleybüs Şebekesi Ankara’da kurularak hizmete açılmıştır. 1 Haziran 1947’de 10 adet Brill marka, 1948’de yine 10 adet FBW marka troleybüs ; Ulus – Bakanlıklar hattında hizmete girmiştir. 1952’de alınan 13 MAN araçla birlikte, Ankara’da çalışan troleybüs adedi; 33’e ulaşmıştır. Bunun haricinde Ankara’da Alfa-Romeo marka troleybüsler de kullanılmış ve bu troleybüsler Dışkapı-Bahçelievler ile Dışkapı-Kavaklıdere hatlarında kullanılmışlardır. 1979-1981 döneminde trafiği aksattıkları ve yavaş gittikleri gerekçesiyle hizmetten kaldırıldılar.

İzmir
İstanbul ve Ankara’dan sonra Türkiye’de troleybüsü kullanan son şehirdir . 28 temmuz 1954 açılır 1984 istanbuldaki troleybüs İzmir’e gönderildi 76 tanedirler en son . Türkiye’de troleybüsü en son kaldırılan şehiri olan İzmir 6 mart 1992 kaldırıldı .

tro_genel1

İETT’nin saklı ‘T’si…

İstanbullulara her iki yakada uzun yıllar hizmet veren elektrikli tramvayların 1950’li yılların sonunda kentin ihtiyacını  karşılayamaz hale gelmesi üzerine; otobüslere oranla daha ekonomik olması ve elektrik enerjisiyle çalışması dolayısıyla çevreci özelliği de göz önüne alınarak troleybüs sisteminin kurulmasına karar verilir. Güç beslenmesi çift havai elektrik hattından sağlanan troleybüsler için ilk hat Topkapı-Emönönü arasında döşenir. İtalyan Ansaldo San Giorgio firmasına 1956-57 yıllarında sipariş edilen troleybüsler, 27 Mayıs 1961’de hizmete girer. Toplam uzunluğu 45 kilometre olan şebeke, 6 kuvvet merkezi ve 100 troleybüslük işletmenin maliyeti, o günün rakamıyla 70 milyon lirayı bulur. Şişli ve Topkapı garajlarına bağlı olarak hizmet veren ve kapı numaraları 1’den 100’e kadar sıralanan araçlara 1968 yılında, tamamen İETT işçilerinin üretimi olan ‘Tosun’ da katılınca araç sayısı 101 olur. İlk Türk Troleybüsü Tosun 101 kapı numarasıyla İstanbullulara 16 yıl süreyle hizmet verir.

Elektrik kesintileri yüzünden sık sık yollarda kalan ve seferleri aksayan troleybüsler, trafiği engellediği gerekçesiyle 16 Temmuz 1984’te işletmeden kaldırılır. Araçlar İzmir Belediyesi’ne bağlı ESHOT (Elektrik, Su, Havagazı, Otobüs ve Troleybüs İşletmesi) Genel Müdürlüğü’ne satılır. Troleybüslerin 23 yıllık İstanbul macerası böylece son bulur. İETT işçileri tarafından 1968 yılında Şişli Ggarajında 5 ay süren çalışma sonucunda üretilen ilk Türk troleybüsü Tosun, 45 yıl aradan sonra bu kez İkitelli Garajında, tamamen orijinaline sadık kılanarak 3 ayda yeniden üretilir. İlk olarak Kasım 2013’te IV. Toplu Ulaşım Haftası etkinlikleri kapsamında düzenlenen fuarda sergilenen yeni Tosun, 2014 yılı başında 87 numaralı Edirnekapı-Taksim hattında sefere verilir.

Istanbul - Eminönü ve Köpru TROLLEYBUS, AUTOBUS, USA CARS, CHEVROLET, DESOTO, FORD

981877_458932540866610_1172752387_o

952_DSC_1074

Günümüzde ülkemizdeki Trolleybüs Kullanımı
Ülkemizde troleybüs kullanılmamaktadır.Bunun sebebi sanırım demode olduğu düşünülmesi,heryerde kablolar olması sebebiyle görüntü kirliliği,metrolar kadar yolcu taşıma kapasitesinin olmaması veyahut bir mühendis gözüyle olaya bakarsak tabiki EKONOMİK ve BAKIM-ONARIM açısından diğer seçeneklere göre yeterli avantajları sağlayamadığından diye düşünüyorum.

Ülkemizde en ciddi çalışmalar MALATYA’da gerçekleştirilmektedir.Konu ile ilgili ayrıntılı bilgiye ;
http://www.motas.com.tr/proje/malatya-troleybus-ile-tanisiyor-57.html

Ekonomi demişken bir troleybusun liste fiyatı 2012 yılında 800,000 euro’ymuş…tabi bu dediğim fiyat körüksüz olanı,körüklü modelleri 950,000 eurodan başlamaktaymış..Bizim milletimiz karşılaştırma yapmayı sever,tabi bende yapayım Otokar DORUK otobüslerin ortalama fiyatları 120 bin euro civarında…Daha ayrıntılı listeyi;
http://www.otokar.com/assets/pdf/otobus-fiyat-listesi.pdf 

adresinde bulabilirsiniz.Demem o ki tabiki ekonomik düşündüğünüzde sermaye sahibini troleybusler pek karlı gözükmüyor…

Bu arada haberler arasında 2012 yılında SAMSUN ilimize tramwaydan önce troleybüs sisteminin kurulacağı ile ilgili haber yer almakta.Belediyenin resmi internet sitesinden bu yazıyı da okuyabilirsiniz.

http://www.samsun.bel.tr/Haber-Detay.asp?NewsId=533

1781626_707441116015750_1151035070735024363_o

Umarım trolleybüsler ile ilgili genel çapta bir bilgiye sahip oldunuz,ilerleyen yazılarımda bu taşıtların çalışma mekanizmasına değinmeyi planlıyorum,iyi günler,iyi çalışmalar..

KAYNAKLAR ;
http://www.insideyorks.co.uk
http://en.wikipedia.org/wiki/Trolleybus
http://www.blacksea-crimea.com/Places/trolleybuses.html
http://en.wikipedia.org/wiki/Electromot
http://www.trolleybus.net/
http://www.iett.gov.tr/tr/main/pages/troleybus/30

 

Önder TÜRKÖLMEZ
TasitTeknolojileri.com
05.10.2014

Like
Like Love Haha Wow Sad Angry
What's Your Reaction?
Angry Angry
0
Angry
Cute Cute
0
Cute
Fail Fail
0
Fail
Geeky Geeky
0
Geeky
Lol Lol
0
Lol
Love Love
0
Love
OMG OMG
0
OMG
Win Win
0
Win
WTF WTF
0
WTF

Taşıt Teknolojileri Kulübü Resmi İnternet Sitesi -MechanicalEng

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Dünden Bugüne Troleybus..Kim İcat etti ? Nasıl Çalışır? Ülkemizdeki ve Dünya’da Kullanımı

log in

reset password

Back to
log in